Vrij Nederland, 28 november 2009
![]() |
| Klik op de afbeelding voor een vergroting |
Het begon in Zweden, afgelopen zomer. Het gezin vierde vakantie aan een wonderschoon en godverlaten meer. Bij windstilte weerspiegelden de felgroene bomen en de strak blauwe hemel in het kristalheldere water. Het zal ongetwijfeld de sprookjesachtige omgeving zijn geweest – die kwetsbaarder dan glas leek – of anders de aanstaande geboorte van een tweede kindje, die ouders blij maar ook wat weemoedig en bezorgd maakt. Hoe dan ook, Het Geweten besloot nu echt werk te maken zijn voornemen om substantieel minder CO2 uit te stoten. Hoe lang weten we nu al dat we op veel te grote ecologische voet leven? Hoe lang was het geleden dat we na het zien van Al Gore’s An Inconvenient Truth geschokt de bioscoopzaal uitliepen, om vervolgens nog niet eens een spaarlamp aan te schaffen?
Meestal verdwijnen de mooie voornemens na thuiskomst even snel als ze op vakantie opkwamen. Maar toen in kranten en weekbladen de eerste voorspellingen verschenen over het mislukken van de klimaattop in Kopenhagen – die volgende week begint – veranderde er echt iets.
‘Die politici gaan het klimaat niet redden’, concludeerde Het Geweten. ‘Ik ga het doen. Ik ga op CO2-dieet.’
En zo geschiedde. Geen vage voornemens of hemelbestormende beloften die pas over veertig jaar ingelost hoeven te zijn, maar harde, kwantificeerbare reducties – hier en nu. Stelt het kabinet zich ten doel om in 2020 dertig procent minder CO2 uit te stoten? Ha! Het Geweten lachte om zoveel holle retoriek. ‘Ook ik zal dertig procent minder CO2 uitstoten. Niet over tien jaar, maar binnen een maand.’
Dit was het plan: elke week noteert Het Geweten de standen van zijn gas- en elektrameter. Na een maand moet zijn huishouden dertig procent minder CO2 uitstoten. Hoewel er buitenshuis – in de supermarkt of in de auto – natuurlijk ook veel broeikasgassen worden uitgestoten, beperken we ons tot de gas- en elektrastanden. Deze zijn klip en klaar, en het laatste wat we willen is gekibbel over het eindresultaat. Dat doen ze in Kopenhagen wel.
Week 1
Stroomverbruik: 123,1 kWh
Gasverbruik: 39,551 m3
Totaal: 146,7 kilo CO2
Op de eerste dag verwezenlijkt Het Geweten in één klap al zijn klimaatdoelstellingen. Met het invullen van een paar webformulieren stoot zijn huishouden geen grammetje CO2 meer uit. Hoe? Het Geweten stapt over op honderd procent groene stroom van de Windunie.
Deze coöperatie van windmoleneigenaren, meestal boeren, levert stroom aan het landelijke netwerk. Voor elke watt die Het Geweten gebruikt, garandeert de Windunie evenveel windenergie aan het net te leveren. Er hoeven dus geen nieuwe kabels door de straat te worden getrokken, het enige dat verandert, is de firma die de factuur stuurt.
Ook het gas wordt door de Windunie geleverd. Dit is groen gas. Dat wil zeggen: gewoon aardgas uit Slochteren of Siberië, maar voor elke gram CO2 die door het gasfornuis of de CV-installatie de atmosfeer in wordt gespuwd, zorgt de Windunie voor compensatie. Dit kan bijvoorbeeld door het beschermen van regenwouden of door het mogelijk maken van energiebesparende projecten in ontwikkelingslanden. Kortom: de CO2 die Het Geweten thuis verbrandt, wordt elders door bomen weer uit de lucht gehaald.
Kritische geesten zullen aandragen dat Het Geweten vals speelt. Als iedereen in Nederland zou overstappen op wind- of zonne-energie, zou er niet genoeg aanbod zijn. Bovendien: wie zorgt ervoor dat Het Geweten ook het licht aan kan doen op een windstille dag? Juist, zijn buurman die wel grijze stroom gebruikt. Want als de windmolens geen stroom leveren, krijgt Het Geweten stroom van gas- of kolencentrales.
Inderdaad, bij de gratie van CO2-zondaren kan Het Geweten lekker schoon wonen. Maar dankzij klanten als Het Geweten groeit het aanbod van schone energie, en komt die andere doelstelling van het kabinet – het aandeel duurzame energie in 2020 verhogen van twee naar twintig procent – dichterbij.
Het Geweten is dus nu al geslaagd in zijn missie. Maar sportief als hij is, blijven zijn persoonlijke klimaatdoelstellingen ongewijzigd: 30 procent minder energie verbruiken. Game on.
Week 2
Stroomverbruik: 88,9 kWh
Gasverbruik: 40,730 m3
Totaal: 127,6 kilo CO2
Tussenstand: -13%.
Net als elk dieet vereist het CO2-dieet enige investeringen. Zo schaft Het Geweten twee hulpmiddeltjes aan die verklappen waar de meeste stroom wordt verbruikt. Dit is essentieel, want de Geliefde van Het Geweten werd al in de eerste dagen horendol van de energiebesparende vermaningen (‘Licht uit als je de kamer verlaat. En doe de deur achter je dicht – de CO2 vliegt me om de oren!’). Even leek in week 1 de redding van het klimaat te stranden in huishoudelijk gekibbel. Wie maatschappelijk draagvlak binnen het gezin wil creëren, doet er verstandig aan in te grijpen waar het effect het grootst is.
Voor dit doel is de energiemeter onmisbaar. Je stopt de stekker van een apparaat in de energiemeter en steekt deze vervolgens in het stopcontact. De meter geeft aan hoeveel watt en euro’s de televisie of wasmachine verbruikt. Zo ontdekte Het Geweten dat een enkele wasbeurt ruim 475 gram CO2 kost, wat er direct toe leidde dat hij er streng op toezag dat de trommel flink gevuld werd. ‘Die twee handdoeken kunnen er echt nog wel bij’, zei hij dwingend als de Geliefde de wasmand leegde. ‘En 30 graden is warm zat. Wat kijk je nu boos? Denk aan de toekomst van ons kind!’
En zo mochten ook de ruimte verslindende pannen niet meer in de vaatwasser (wat leidt tot een halvering van het aantal wasbeurten), ging het gebruik van de wasdroger op rantsoen en werd de thermostaat van de boiler in het keukenkastje lager gezet (bijkomend voordeel: nooit meer je handen branden aan te heet water).
Hulpmiddel twee is de Wattcher, het kloppend hart van elk energiearm huishouden. Dit apparaat – wat een hoogtepunt van design zou moeten zijn, want ontworpen door nationale trots Marcel Wanders – oogt als een gesmolten iPod maar doet zijn werk verder naar behoren. De Wattcher laat in real time zien wat het energieverbruik is. Bij weinig stroomverbruik knippert het aantal verbruikte watts rustig op het display, en bij hoog gebruik begint hij net zo snel te flikkeren als de hartslag van een hardloper.
Ook dat levert interessante informatie op. Als je de magnetron op 900 watt zet, verbruikt ie eigenlijk twee keer zoveel energie. Een lekker goedkoop pizza’tje blijkt behoorlijk prijzig te zijn als je meerekent hoeveel kilowatt het kost om een oven op 200 graden te krijgen. Maar de grootste verdienste van de Wattcher is dat hij je bewust maakt van de stroom die je verbruikt. Na een snelle blik op het display in het voorbijgaan, doe je toch even het buitenlicht uit. Zelfs de Geliefde beaamt dat het merkwaardig is dat we maar een keer per jaar, als de jaarnota van de energieleverancier op de mat ploft, bewust worden van ons verbruik. Waarom krijgt niet elk (nieuwbouw)huis verplicht een stroommetertje boven het aanrecht?
De Wattcher verraadt ook de sluipstroom van een huis. Als Het Geweten ‘s avonds laat thuis komt en iedereen slaapt, geeft de Wattcher een verbruik aan van 320 Watt. Er staat nergens een lamp of apparaat aan, maar toch slipt er ongemerkt het equivalent van ruim 5 kloeke gloeilampen langs de energiemeter. Als een luipaard sluipt Het Geweten door het huis op zoek naar de verspillers. Hij vindt ongebruikte telefoonladers in het stopcontact, de tv op standby, een printer die op opdrachten wacht, een babyfoon die nog aan staat, adapters van bureaulampen die ongevraagd warmte afgeven… Een voor een draait hij de energieslurpers de nek om. Na zijn ronde daalt het basisverbruik naar 60 Watt, verbruikt door de alarminstallatie, de koelkast en de diepvries. Het Geweten kan rustig gaan slapen.
Week 3
Stroomverbruik: 77,6 kWh
Gasverbruik: 32,303 m3
Totaal: 105,6 kilo CO2
Tussenstand: -28%
Het gaat slecht met de gasmeterstanden. De herfst laat zich gelden in en de CV slaat vaker aan. Hier staat Het Geweten op achterstand. Zijn huis is tijdens de ingrijpende renovatie van anderhalf jaar geleden volgens het boekje geïsoleerd: dubbel glas, muur- en dakisolatie, noem maar op. Met extra isolatie valt dus nauwelijks winst te behalen, maar Het Gewetens eer staat op het spel om toch substantieel minder te verstoken.
Tijd om het geheime wapen in stelling te brengen: de houtkachel. Binnen enkele minuten brandt de kachel en nog voor dochterlief ‘s ochtends haar pap op heeft, likken de vlammen aan het glazen raampje. Hout is er in overvloed en bovendien gratis. Een oude schutting, het restant steunbalken van de nieuwe serre van de overbuurman, de omgekapte els uit de achtertuin – alles gaat met liefde de kachel in. Af en toe een blokje erop en de woonkamer vult zich met weldadige warmte.
Ho! Speelt Het Geweten niet wederom vals? Want de CV mag geen gas verstoken, er verdwijnen nog altijd kilo’s CO2 door de schoorsteen van de houtkachel. Dat klopt, maar het zal nauwelijks tot klimaatverandering leiden. De CO2 die Het Geweten door de kachel jaagt, is eerder door de bomen omgezet in hout en wordt na verbranding weer omgezet in hout, dat weer in de kachel kan – et cetera. Een oneindige cyclus waarbij de facto geen nieuwe CO2 in de lucht komt, in tegenstelling tot de CO2 in aardgas of olie die miljoenen jaren onder de grond heeft gezeten, en nu vrijkomt. Bovendien verstookt Het Geweten afval – er worden geen bomen voor hem gekapt, hij verbrandt wat over is. En of het hout in zijn kachel verbrandt of ontbindt in het bos, er komt dezelfde hoeveelheid CO2 vrij.
Enig nadeel: het Deense houtkacheltje leidt tot tropische temperaturen in een goed geïsoleerd huis. Regelmatig zit de hoogzwangere Geliefde half ontbloot in de woonkamer om de schuifpui met veel misbaar te openen, smachtend naar de buitenkou. Maar Het Geweten is onverbiddelijk en blijft houtblokken naar binnen dragen. De gasmeter staat immers stil.
Week 4
Stroomverbruik: 67,6 kWh
Gasverbruik: 33,316 m3
Totaal: 101,2 kilo CO2
Eindstand: -31%
Alles gaat op rolletjes, de gas- en elektrastanden dalen gestaag. Het Geweten is blij verrast dat het eigenlijk zo weinig moeite kost om substantieel minder te vervuilen. Nu die politici nog.
Maar dan wordt het huishouden door een milieuramp getroffen: het tweede kindje wordt geboren. Het Geweten zweeft op een roze wolk, maar volgens onderzoekers van de London School of Economics en de Oregon State University staat deze spruit voor roet spuwende schoorstenen en brandende regenwouden. Led-lampen indraaien, spouwmuren isoleren, in een Toyota Hybride rijden – met voorbeeldig gedrag kunnen we slechts voor eenveertigste de CO2-uitstoot verminderen die onze twee kinderen en hun kinderen zullen veroorzaken. Met andere woorden: niet windmolens, maar condooms redden het klimaat.
Het Geweten neemt het enige menselijke besluit dat een jonge vader kan nemen: negeer deze wetenschappelijke bevindingen.
Maar ook in de meterkast zorgt het pasgeboren geluk voor problemen. Het gas- en energieverbruik neemt weer toe omdat, onder andere, de badkamer extra warm wordt gestookt voor het babybadje en ‘s nachts de lampen branden voor het geven van de borstvoeding. De strijd om de laatste wattjes moet opgevoerd worden om de klimaatdoelstellingen te halen. Helaas heeft Het Geweten alle energietips opgevolgd, van deurdrangers en tochtstrips aanbrengen tot douchen met een zandloper. Alleen de led-lamp, toonbeeld van het moderne, milieubewuste huishouden, kan nog redding bieden.
Een voor een worden de gloeilampen vervangen door het super zuinige maar o zo kille licht van de led-lamp. Voor de babykamer koopt Het Geweten het vlaggenschip van de led-vloot van Philips, de dimbare Econic 7W. Dit peperdure peertje kost maar liefst €49,95, maar de verpakking belooft zacht, warm licht. Het Geweten draait de lamp in en plotsklaps verandert de sfeervolle, met liefde ingerichte babykamer in een hel verlichte ziekenhuiskamer.
Vier weken van opgelopen spanningen in de slag om het klimaat ontaarden zich in een daverende ruzie tussen de Geliefde en Het Geweten. De details laten we liever onvermeld, maar twistpunt is de grens tussen idealisme en een behaaglijk leven.
Het Geweten kijkt naar zijn wonderkind en verdrinkt in die ogen zo blauw als een Zweeds meer. Hij draait de led-lamp weer uit de fitting.
Nu u: red het klimaat in vijf stappen Bron: Milieu Centraal / Vereniging Eigen Huis |
Boeken en films
|
| Wonen zonder CO2-uitstoot: een makkie Zwerius Kriegsman (54) woont in een nulwoning. Dat wil zeggen: hij verbruikt net zoveel energie als hij zelf opwekt, waardoor hij geen CO2 uitstoot. ‘En we hebben er geen greintje comfort voor ingeleverd. We gebruiken zelfs meer energie dan een gemiddeld Nederlands huishouden, omdat we misschien iets luxueuzer leven.’ Op het dak heeft Kriegsman een flink aantal zonnepanelen liggen. Deze leveren meer dan genoeg elektriciteit voor huishoudelijk gebruik. Gas wordt niet gebruikt in huize Kriegsman: de woning wordt verwarmd door een warmtepomp. Dit is een systeem dat warmte aan de buitenlucht onttrekt en deze aan het huis afgeeft. Voor dit proces is elektriciteit nodig, en deze wordt geleverd door de zonnepanelen. Kriegsman: ‘In de zomer leveren de panelen meer stroom dan wij gebruiken, en het elektriciteitsbedrijf is per wet verplicht dat overschot van ons af te nemen. In de winter produceren de zonnepanelen niet genoeg stroom, en dan halen we elektriciteit uit het net. We gebruiken het elektriciteitsbedrijf als een accu.’ Voor zijn persoonlijke energie- en warmtecentrale heeft Kriegsman vijftienduizend euro betaald (nu zou dat meer zijn omdat enkele subsidies zijn afgeschaft) en hij denkt in zeven jaar uit de kosten te zijn. ‘Daarna is elektriciteit en warmte gratis voor ons. Mensen denken dat je heel alternatief of zuinig moet leven om het milieu niet te belasten. Of dat je een hypermodern huis moet hebben. Onzin: wij zijn gewone mensen die in een gewoon huis wonen.’ |
![]() |
Cijfers gebaseerd op een gemiddeld Nederlands huishouden. Bron: Milieu Centraal |




















