“Een nieuwe menselijke soort van eeuwige adolescenten” is opgestaan, schrijft Benjamin Barber. Deze Nieuwe Mens geeft zich over aan “hyperconsumentisme” en “consumentenslavernij”. Hij wordt bezield door een “infantiel ethos” dat volwassenen tot verwende kinderen reduceert en kinderen tot volwaardige consumenten bombardeert. De gevolgen zijn niet te overzien en bijna niet te overschatten: het publieke domein wordt gekolonialiseerd door de commercie en lusteloze consumenten nemen de plaats in van betrokken burgers. Niets minder dan onze beschaving, kapitalisme en democratie staan op het spel.
Grote, sombere woorden van de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber. Eerder verwierf hij wereldfaam met Jihad vs McWorld (1995) waarin hij een botsing voorspelde tussen ongebreidelde globalisering (McWorld) en fundamentalistische jihadstrijders. Consumed is naar zijn eigen zeggen het vervolg op Jihad vs McWorld, dat na de 11 september 2001 herdruk na herdruk beleefde.
Voorbeelden van het “infantiele ethos” – dat, zoals gezegd, volwassenen als kinderen bestempelt en kinderen als volwaardige consumenten – ziet Barber overal: “de luchthavenpolitie die lolly’s uitdeelt om getergde passagiers bij controlepunten te sussen, nieuwsredacties bij de televisie die worden overgedaan aan de amusementsstaf, (...) filialen van fastfoodketens die de wereld omgorden teneinde (onder andere) de afkeer van rusteloze kinderen voor het op volwassen wijze zittend nuttigen van een maaltijd uit te buiten (...) en zakenlieden die met honkbalpet, spijkerbroek en met het overhemd uit de broek de bestudeerde slordigheid van hun onvolwassen kinderen proberen te imiteren.”
De bron van de infantilisering is het mondiale kapitalisme. De welvaart in de wereld is ongelijk verdeeld: de overgrote meerderheid van de wereldbevolking is te arm om iets aan te kunnen verdienen. Barber: “Met zijn overproductie moet de kapitalistische markt wel groeien, want anders gaat hij te gronde. Als de armen niet rijk genoeg gemaakt kunnen worden om consument te worden, dan zullen de volwassenen in de eerste wereld, die op dit moment goed zijn voor zestig procent van de mondiale consumptie en die een enorm besteedbaar inkomen maar weinig behoeften hebben, verlokt moeten worden om te gaan shoppen. Als ze overgehaald kunnen worden om kinderlijk te blijven en onbezonnen in hun voorkeuren, zal dat ertoe bijdragen dat ze kopers worden van de door de mondiale markt geleverde goederen, die bestemd zijn voor een lusteloze en welvarende jeugd.”
Dit is een ramkoers voor het kapitalisme, meent Barber, omdat het niet meer voorziet in “echte behoeften van echte mensen”. Het bijt zichzelf in de staart, en moet het “infantiele ethos” weer inruilen voor Max Webers befaamde “protestantse ethos”.
Maar ook de westerse democratie en beschaving worden bedreigd. Wij burgers zijn de wereld als een winkelcentrum gaan zien en we willen direct krijgen wat we wensen. We zijn gewend te kiezen uit een menu, en vergeten dat wij het menu zélf moeten bepalen. We leven in een “schizofrene maatschappij” waarin onze belangen als burgers (zoals een schoon milieu) botsen met onze wensen als consumenten (zoals goedkope vliegvakanties). “Nu het consumentisme ieder hoekje en gaatje van de samenleving infiltreert en conditioneert, wordt ons leven in toenemende mate ondergeschikt gemaakt aan de markt.” Alleen wij, betrokken en rechtschapen burgers, kunnen het tij keren. Zo niet, dan krijgen “gewelddadige, jihadistische, anti-moderne vormen van verzet” de vrije hand en is het wachten op de eerste “jihadistiche martelaar” die een winkelcentrum opblaast.

Consumed is een draak van een boek. De belangrijkste boodschap van Barber – kapitalisme infantiliseert consumenten en burgers, en bedreigt daarmee beschaving en democratie – is belangwekkend maar even oud als het kapitalisme zelf. Barber maakt ook verschillende denkfouten, zoals zijn opmerking dat het huidige kapitalisme arme mensen niet rijk genoeg kan maken om consument te worden. Kennelijk is een van de grootste revoluties van de afgelopen vijfentwintig jaar Barber ontgaan, namelijk de door kapitalisme gegenereerde welvaartsgroei in landen als India en China, waar ruim veertig procent van de wereldbevolking woont. Alleen al in China ontstegen zo’n vierhonderd miljoen mensen de armoedegrens – niet in de laatste plaats door het bevredigen van onze abjecte, “onechte” behoeften als een nieuwe iPod of hippe sneakers.
Barber noemt zichzelf “progressief” en “liberaal”, maar hij klinkt als een reactionaire moraalridder. Zo hekelt hij “een nieuwe hang bij consumenten naar leeftijd zonder waardigheid, kleding zonder vormelijkheid, seks zonder voortplanting (!), werk zonder discipline, spel zonder spontaniteit, aankopen zonder nut, zekerheid zonder twijfels (sic), leven zonder verantwoordelijkheid, en narcisme tot op hoge leeftijd, tot de laatste snik, zonder een spoor van wijsheid of nederigheid”.
En dan die hemeltergende schrijfstijl. Herhaaldelijk bekruipt de lezer het gevoel dat hij zich met een machete een weg moet banen door een oerwoud van opgezwollen zinnen en hyperbolen. Barber overschreeuwt zichzelf op bijna elke bladzijde. Alsof hij voor een stelletje infantielen schrijft.

Recensie / Review:
Consumed – How Markets Corrupt Children, Infantilize Adults, and Swallow Citizens Whole
Benjamin R. Barber
W. W. Norton & Co, 2007
ISBN 9780393049619
406 Pagina's
€ 29,60

De infantiele consument – Hoe de markt kinderen bederft, volwassenen klein houdt en burgers vertrapt
Vertaling: Peter Diderich
Ambo
ISBN 9789026320699
512 Pagina's
€24,95

“Een nieuwe menselijke soort van eeuwige adolescenten” is opgestaan, schrijft Benjamin Barber. Deze Nieuwe Mens geeft zich over aan “hyperconsumentisme” en “consumentenslavernij”. Hij wordt bezield door een “infantiel ethos” dat volwassenen tot verwende kinderen reduceert en kinderen tot volwaardige consumenten bombardeert. De gevolgen zijn niet te overzien en bijna niet te overschatten: het publieke domein wordt gekolonialiseerd door de commercie en lusteloze consumenten nemen de plaats in van betrokken burgers. Niets minder dan onze beschaving, kapitalisme en democratie staan op het spel.
Grote, sombere woorden van de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber. Eerder verwierf hij wereldfaam met Jihad vs McWorld (1995) waarin hij een botsing voorspelde tussen ongebreidelde globalisering (McWorld) en fundamentalistische jihadstrijders. Consumed is naar zijn eigen zeggen het vervolg op Jihad vs McWorld, dat na de 11 september 2001 herdruk na herdruk beleefde.
Voorbeelden van het “infantiele ethos” – dat, zoals gezegd, volwassenen als kinderen bestempelt en kinderen als volwaardige consumenten – ziet Barber overal: “de luchthavenpolitie die lolly’s uitdeelt om getergde passagiers bij controlepunten te sussen, nieuwsredacties bij de televisie die worden overgedaan aan de amusementsstaf, (...) filialen van fastfoodketens die de wereld omgorden teneinde (onder andere) de afkeer van rusteloze kinderen voor het op volwassen wijze zittend nuttigen van een maaltijd uit te buiten (...) en zakenlieden die met honkbalpet, spijkerbroek en met het overhemd uit de broek de bestudeerde slordigheid van hun onvolwassen kinderen proberen te imiteren.”
De bron van de infantilisering is het mondiale kapitalisme. De welvaart in de wereld is ongelijk verdeeld: de overgrote meerderheid van de wereldbevolking is te arm om iets aan te kunnen verdienen. Barber: “Met zijn overproductie moet de kapitalistische markt wel groeien, want anders gaat hij te gronde. Als de armen niet rijk genoeg gemaakt kunnen worden om consument te worden, dan zullen de volwassenen in de eerste wereld, die op dit moment goed zijn voor zestig procent van de mondiale consumptie en die een enorm besteedbaar inkomen maar weinig behoeften hebben, verlokt moeten worden om te gaan shoppen. Als ze overgehaald kunnen worden om kinderlijk te blijven en onbezonnen in hun voorkeuren, zal dat ertoe bijdragen dat ze kopers worden van de door de mondiale markt geleverde goederen, die bestemd zijn voor een lusteloze en welvarende jeugd.”
Dit is een ramkoers voor het kapitalisme, meent Barber, omdat het niet meer voorziet in “echte behoeften van echte mensen”. Het bijt zichzelf in de staart, en moet het “infantiele ethos” weer inruilen voor Max Webers befaamde “protestantse ethos”.
Maar ook de westerse democratie en beschaving worden bedreigd. Wij burgers zijn de wereld als een winkelcentrum gaan zien en we willen direct krijgen wat we wensen. We zijn gewend te kiezen uit een menu, en vergeten dat wij het menu zélf moeten bepalen. We leven in een “schizofrene maatschappij” waarin onze belangen als burgers (zoals een schoon milieu) botsen met onze wensen als consumenten (zoals goedkope vliegvakanties). “Nu het consumentisme ieder hoekje en gaatje van de samenleving infiltreert en conditioneert, wordt ons leven in toenemende mate ondergeschikt gemaakt aan de markt.” Alleen wij, betrokken en rechtschapen burgers, kunnen het tij keren. Zo niet, dan krijgen “gewelddadige, jihadistische, anti-moderne vormen van verzet” de vrije hand en is het wachten op de eerste “jihadistiche martelaar” die een winkelcentrum opblaast.

Consumed is een draak van een boek. De belangrijkste boodschap van Barber – kapitalisme infantiliseert consumenten en burgers, en bedreigt daarmee beschaving en democratie – is belangwekkend maar even oud als het kapitalisme zelf. Barber maakt ook verschillende denkfouten, zoals zijn opmerking dat het huidige kapitalisme arme mensen niet rijk genoeg kan maken om consument te worden. Kennelijk is een van de grootste revoluties van de afgelopen vijfentwintig jaar Barber ontgaan, namelijk de door kapitalisme gegenereerde welvaartsgroei in landen als India en China, waar ruim veertig procent van de wereldbevolking woont. Alleen al in China ontstegen zo’n vierhonderd miljoen mensen de armoedegrens – niet in de laatste plaats door het bevredigen van onze abjecte, “onechte” behoeften als een nieuwe iPod of hippe sneakers.
Barber noemt zichzelf “progressief” en “liberaal”, maar hij klinkt als een reactionaire moraalridder. Zo hekelt hij “een nieuwe hang bij consumenten naar leeftijd zonder waardigheid, kleding zonder vormelijkheid, seks zonder voortplanting (!), werk zonder discipline, spel zonder spontaniteit, aankopen zonder nut, zekerheid zonder twijfels (sic), leven zonder verantwoordelijkheid, en narcisme tot op hoge leeftijd, tot de laatste snik, zonder een spoor van wijsheid of nederigheid”.
En dan die hemeltergende schrijfstijl. Herhaaldelijk bekruipt de lezer het gevoel dat hij zich met een machete een weg moet banen door een oerwoud van opgezwollen zinnen en hyperbolen. Barber overschreeuwt zichzelf op bijna elke bladzijde. Alsof hij voor een stelletje infantielen schrijft.

Recensie / Review:
Consumed – How Markets Corrupt Children, Infantilize Adults, and Swallow Citizens Whole
Benjamin R. Barber
W. W. Norton & Co, 2007
ISBN 9780393049619
406 Pagina's
€ 29,60

De infantiele consument – Hoe de markt kinderen bederft, volwassenen klein houdt en burgers vertrapt
Vertaling: Peter Diderich
Ambo
ISBN 9789026320699
512 Pagina's
€24,95