de Volkskrant, 16 augustus 2007
De Standaard (België), 14 september 2007
 |
Een van de belangrijkste medische uitvindingen hebben we te danken aan een sloddervos in een rommelig laboratorium. De werplek van de Schotse farmacoloog Alexander Fleming (1881 – 1955) was allesbehalve het toonbeeld van orde en overzicht: tussen de opengeslagen boeken, stapels papierwerk en sigaretten lagen omgevallen testbuisjes, gebruikte petrischaaltjes en ander instrumentarium. Terug van een vakantie schoof Fleming enkele petrischaaltjes opzij. Hij zag iets opmerkelijks: alle schaaltjes waren beschimmeld, op een na. Hoe kon dat? Op zoek naar de oorzaak, vond Fleming penicilline. Jaren later, tijdens een rondleiding door een smetteloos laboratorium, vroeg een trotse laborant aan Fleming welke prachtige ontdekkingen hij hier niet had kunnen doen. “In ieder geval geen penicilline”, antwoordde de uitvinder droogjes.
Rommel en wanorde krijgen niet de eer die ze verdienen, betogen Eric Abrahamson en David H. Freedman in A Perfect Mess. We zijn gefixeerd op orde en netheid, en zien daardoor niet meer de “verborgen voordelen” die “uitpuilende kasten, overvolle bureaus en hapsnap planning” met zich meebrengen.
A Perfect Mess is een populair-wetenschappelijk boek in het kielzog van Malcolm Gladwells The Tipping Point (2000, over sociologische epidemieën), Steven Levitt en Stephen J. Dubners Freakonomics (2005, “een tegendraadse econoom ontdekt de verborgen kant van bijna alles”) en Steven Johnsons Everything Bad Is Good for You (2005, “hoe hedendaagse populaire cultuur ons slimmer maakt”). Het zijn boeken die onze alledaagse werkelijkheid willen kantelen. We mogen geleerd hebben dat de wereld zus of zo in elkaar zit, maar wie door zijn wimpers heen kijkt, de juiste vragen stelt en zijn gezond verstand gebruikt, ontdekt een heel andere werkelijkheid.
Efficiënte chaos
Zo lijkt een opgeruimde bureau effectief. Als je iets nodig hebt, weet je het meteen te vinden. Maar het onderhoud kost meer tijd dan het oplevert, rekenen de auteurs ons gedetailleerd voor. Je moet alle documenten doornemen, beoordelen en categoriseren. Bovendien laten de meeste documenten en e-mails zich niet in één categorie thuisbrengen, en als ze op de verkeerde stapel belanden, vind je ze nooit meer terug.
Een rommelige werkplek heeft ook nadelen (een document zoeken duurt langer), maar is uiteindelijk efficiënter. Ongeordende bureaus volgen automatisch de prioriteiten van de gebruiker, omdat de meest gebruikte papieren altijd bovenop liggen. Documenten die bij elkaar horen, verzamelen zich bijna vanzelf tot dezelfde stapel. Bovendien kom je zo nog eens iets tegen waarnaar je niet op zoek was en ontstaan sneller kruisbestuivingen. Chaos voedt creativiteit.
Zo passeren vele voorbeelden de revue. Een zekere hoeveelheid voetgangers die door rood licht loopt, zorgt voor minder oponthoud omdat kleinere groepen zich bij het stoplicht verzamelen. Bovendien letten mensen die door rood licht lopen beter op het verkeer om hen heen dan automobilisten die net als de overstekende voetgangers groen licht hebben en willen afslaan.
Scaled Composites is een wanordelijk georganiseerd vliegtuigbouwbedrijf met zo’n honderd employees. Het ontwerpt hun vliegtuigen zo min mogelijk aan de tekentafel, maar bouwt ze gewoon en past ze na elke testvlucht aan. In 2004 lanceerde het SpaceShipOne, ’s werelds eerste private ruimtevaartuig. Scaled Composites won daarmee de wedstrijd georganiseerd door de Britse miljardair Richard Branson en zijn bedrijf Virgin Galactic, dat commerciële ruimtereizen wil verkopen.
Heerlijke anekdotes, maar helaas rammelt A Perfect Mess. Het is haast flauw om te zeggen, maar een strenge, rigide redacteur had het boek tot grotere hoogten kunnen brengen. Het boek ontbeert opbouw, en is eerder een uitpuilende knipselmap dan een overtuigend betoog. De stortvloed aan voorbeelden leest lekker weg, maar belicht telkens dezelfde, welbeschouwd weinig opzienbarende stelling: laat net zoveel wanorde toe tot het inefficiënt wordt. Die delicate balans hebben Abrahamson en Freedman niet weten te vinden.
| Leve de wanorde “Als een rommelig bureau het teken is van een rommelige geest, waar staat een leeg bureau dan voor?” vroeg notoire sloddervos Albert Einstein zich af. In 1905, het ‘miraculeuze jaar’ waarin hij zijn vijf belangrijkste artikelen schreef, legde de latere Nobelprijswinnaar de theoretische grondslag voor ‘stochastische resonantie’: een systeem wordt effectiever en robuuster door er willekeur en wanorde aan toe te voegen. Amerikaanse mariniers hebben een gezegde: “plan early, plan twice”. Ze worden opgeleid om zonder een strakke hiërarchie en met een minimum aan planning ten strijde te trekken, waardoor ze volgens Abrahamson en Freedman “ongeëvenaarde strijders” zijn (iets wat ze in Bagdad nog moeten bewijzen). Een heldere geest kan tot diepe inzichten leiden, maar een te hoge mate van concentratie is contraproductief. Uit onderzoek blijkt dat de meeste ingevingen plaatsvinden als we nét even aan iets anders denken. Wie zware intellectuele noten moet kraken, staat zichzelf dus enige mate van 'messy thinking' toe. Arnold Schwarzenegger, gouverneur van Californië, heeft het imago van een daadkrachtige en gedisciplineerd leider. In werkelijkheid heeft de acteur van Robocop en The Terminator naar eigen zeggen een “improvisational lifestyle”. Hij houdt geen agenda bij en ook in de sportschool schuwde de voormalig kampioen bodybuilden rigide trainschema’s. |
www.aperfectmess.com
Recensie/Review:
A Perfect Mess. The Hidden Benefits of Disorder – How Crammed Closets, Cluttered Offices, and On-The-Fly Planning Make the World a Better Place
Eric Abrahamson & David H. Freedman
Little Brown and Company, 328 pagina’s
ISBN 9780316114752
€ 27,99
De wet van de stimulerende wanorde. Over de voordelen van uitpuilende kasten, overvolle bureaus en hapsnap planning
Eric Abrahamson & David H. Freedman
Vertaling: Carla Zijlemaker
Mouria, 320 pagina’s
ISBN 9789045851624
€ 18,90; in oktober 2007 verschijnt een pocketversie van € 9,99
